Na tropach polskości – rezydencje Wielkich Polaków 11 maja 2025

Racot – Rogalin – Kórnik – historyczna Wielkopolska

RACOT – XVIII-wieczny pałac w stylu klasycystycznym, projekt Dominika Merliniego, Stadnina Koni Racot, rezydencja prezydentów II RP

ROGALIN – Rogalińską rezydencję zbudowano w drugiej połowie XVIII wieku jako rodową siedzibę Kazimierza Raczyńskiego, pisarza koronnego, późniejszego starosty generalnego Wielkopolski i marszałka nadwornego koronnego na dworze Stanisława Augusta Poniatowskiego. Na początku lat 70-tych XVIII w. powstało regularne, późnobarokowe założenie pałacowo-parkowe w typie „pomiędzy dziedzińcem i ogrodem”, które przetrwało do dziś w pierwotnym kształcie, z nieznacznymi zmianami wprowadzanymi przez kolejnych właścicieli. Pałac składa się z głównego budynku i połączonych z nim ćwierćkolistymi skrzydłami galeriowymi dwóch oficyn bocznych.

W początku XIX wieku wnuk Kazimierza, Edward Raczyński wzniósł na wschodnim krańcu rezydencji, wzorowaną na antycznej budowli maison carree w Nimes we Francji, kościół- mauzoleum i poszerzył założenie o park krajobrazowy. Następnie powstała też dzisiejsza forma dziedzińca, z gazonem i alejami kasztanowymi. W pałacu Edward Raczyński przekształcił salę balową na, słynną później nie tylko w Wielkopolsce, rogalińską zbrojownię o neogotyckiej dekoracji. Wypełniona dawną bronią i pamiątkami narodowymi była pierwszą na tym terenie utrzymaną w duchu romantycznym izbą muzealną.

Kolejny ważny moment w dziejach rezydencji wiąże się z działalnością Edwarda Aleksandra Raczyńskiego i jego żony Róży z Potockich, który to jako znawca i kolekcjoner umieścił i udostępnił publiczności gromadzoną przez niemal czterdzieści lat kolekcję malarstwa europejskiego i polskiego przełomu XIX i XX wieku, uznawaną przed II wojną światową za najlepszy zbiór malarstwa współczesnego na ziemiach polskich.

KÓRNIK – Zamek Kórnicki Pomnik Historii (zamek z ogrodem dendrologicznym, kolekcją sztuki, zbiorami bibliofilskimi) – położony jest w sąsiedztwie Jeziora Kórnickiego, otoczony fosą, wokół niego rozciąga się park znany jako arboretum kórnickie.

Pierwszymi właścicielami Kórnika w średniowieczu była znana rodzina Górków, możnowładców wielkopolskich. W XVII wieku majątek zakupił Zygmunt Działyński. W rękach tego rodu Kórnik znajdował się aż do końca XIX wieku. Spośród wszystkich właścicieli z zamkiem najbardziej kojarzy się Teofila z Działyńskich Szołdrska Potulicka znana lepiej jako Biała Dama.

Zamek Kórnicki z jego wyposażeniem, zbiorami, biblioteką – od niemal dwustu lat stanowi ważny ośrodek kulturalny i naukowy, jest siedzibą biblioteki rodowej Działyńskich, a obecnie Polskiej Akademii Nauk.

Historia zamku sięga pierwszej połowy XV wieku, zaś jego obecna postać wywodzi się z przebudowy z około połowy XIX wieku, którą przeprowadzono w oparciu o projekt Karla Friedricha Schinkla oraz zmian wprowadzonych przez właściciela, które nadały zamkowi charakter malowniczej budowli obronnej. Jej inicjatorem był ówczesny właściciel Tytus Działyński założyciel zbiorów kórnickich, znany patriota, uczestnik powstania narodowego z lat 1830-31, wydawca źródeł historycznych do dziejów Polski. W rezydencji stworzył bibliotekę pełną starych druków, map i rękopisów (polskich lub z Polską związanych), a także zbiór pamiątek narodowych.

Ostatni właściciel zamku Władysław Zamoyski, siostrzeniec Jana Działyńskiego, syn Jadwigi z Działyńskich Zamoyskiej, przekazał całą majętność kórnicką narodowi polskiemu w 1924 roku.

………………………………………………………………………………………………………..

w miarę możliwości czasowych

KOSZUTY – barokowy dwór alkierzowy z XVIII wieku Pomnik Historii – „Mała siedziba ziemiańska w Wielkopolsce” z oryginalnym ziemiańskim wyposażeniem, obecnie siedziba Muzeum Ziemi Średzkiej

Dwór alkierzowy w Koszutach jest wzorcowym przykładem barokowej siedziby szlacheckiej z czasów I Rzeczypospolitej uzupełnionej neobarokową rozbudową w okresie odradzającej się Polski po zaborach. Dwory alkierzowe są charakterystyczną cechą polskiej architektury dworskiej, tak licznie reprezentowanej do II wojny światowej. Wywodzą się z obronnego dworu rycerskiego z narożnymi wieżami, które w baroku zamieniono na alkierze, przyjmując formę skromnej rezydencji ziemiańskiej. Dwór w Koszutach jest jednym z najlepiej zachowanych pod względem ukształtowania bryły, formy architektonicznej i rozplanowania wnętrz tego typu obiektów w Polsce i wraz z otaczającym go parkiem stanowi on wiarygodny dokument swoich czasów.